Antoni Bońkowski „Średni” - ogniowiec z Virtuti Militari i maturą z oddziału „Ognia”

Rodzina Antoniego Bońkowskiego „Średniego” chciała dla niego pośmiertnego odznaczenia i udostępniła żołnierzom AK jego dokumenty. Zamiast akowca z Virtuti Militari znaleźli ogniowca, który ujawnił się w 1947 roku, legitymację orderową na kartce w linie z pieczęcią „Błyskawicy” i maturę zdaną w oddziale „Ognia” przed filologami z matematyki i fizyki.

Legenda oddziału „Ognia” żyła nie tylko z relacji i wspomnień. Żyła także z papierów: zaświadczeń, legitymacji i dyplomów, które po latach otwierały drzwi do kombatanckich przywilejów, orderów i karier. Część z nich nie wytrzymuje zestawienia z dokumentami Armii Krajowej. Ogniowcy posługiwali się fałszerstwami1 – a najlepiej widać to na przykładzie jednej, dobrze udokumentowanej teczki.

Teczka należała do Antoniego Bońkowskiego „Średniego”. Po jego śmierci rodzina nawiązała kontakt ze środowiskiem żołnierzy AK i – chcąc uzyskać dla niego pośmiertne odznaczenie – udostępniła do weryfikacji posiadane dokumenty. Po ich przejrzeniu żołnierze 1 PSP AK stwierdzili, że Antoni Bońkowski „Średni” nie należał do Armii Krajowej, choć w życiorysie podawał, że walczył w jej szeregach w oddziale por. Jana Stachury „Adama”.

Życiorys, który przekazała rodzina

Portret Antoniego Bońkowskiego „Średniego” w średnim wieku, w ciemnym garniturze i krawacie w kratę – fotografia czarno-biała
Antoni Bońkowski „Średni” (1926–1983). Fotografia z dokumentów udostępnionych przez rodzinę.

W biogramie, który otrzymali żołnierze AK, czytamy:

Antoni Bońkowski (1926–1983). Lekarz ginekolog, położnik. Ur. 16 IV 1926 w Chorzowie, syn Władysława i Antoniny z d. Kopiecznej. Do 1939 r. ukończył sześć klas szkoły powszechnej. W czasie okupacji, w l. 1942–1945, pod pseud. „Średni” walczył na Podhalu w szeregach AK w oddziale „Adama”. Po wojnie podjął przerwaną naukę. W 1947 r. ukończył Gimnazjum i Liceum w Chorzowie, po czym rozpoczął studia na Wydz. Lekarskim Uniw. Wrocł. Dyplom lekarza uzyskał 25 VI 1952. (…) W styczniu 1974 został naczelnym lekarzem ds. położnictwa i ginekologii ZOZ w Siemianowicach Śl. Odznaczony m.in.: Krzyżem Virtuti Militari V kl., Krzyżem Walecznych, Krzyżem Partyzanckim, Złotym Krzyżem Zasługi. (…) Zmarł nagle 11 III 1983 w Katowicach. (…)

Bibliografia biogramu: Arch. ZOZ w Siemianowicach, Akta osobowe, sygn. 1057

Przeglądając kolejne dokumenty, żołnierze AK doszli do wniosku, że mają do czynienia z fałszerstwem przygotowanym z dużym nakładem pracy. Według ich ustaleń, posługując się tymi papierami, Antoni Bońkowski uzyskał szereg korzyści i był postrzegany jako żołnierz AK, który zdał maturę w obozie partyzanckim, a za rzekome zasługi otrzymał Krzyż Virtuti Militari V klasy wraz z awansem na plutonowego podchorążego.

Rozbieżności było tak wiele, że postanowili zgłosić sprawę do krakowskiego IPN i przesłali tam pozyskaną dokumentację. Odpowiedzi nie otrzymali – podobnie jak w innych sprawach, o których piszemy w artykule Jak pracownicy krakowskiego IPN wprowadzali w błąd żołnierzy 1 PSP AK.

Ogniowiec, nie akowiec. Ujawnienie w 1947 roku

Według ustaleń żołnierzy AK Antoni Bońkowski, ps. „Wierny”, „Średni”, urodzony 16 kwietnia 1926 roku w Królewskiej Hucie (od 1934 roku Chorzów), był członkiem zgrupowania „Ognia” w grupie Jana Janusza Siekiery, a następnie członkiem sztabu.2 W zgrupowaniu pełnił funkcję oficera inspekcyjnego, który odbierał raporty z pododdziałów „Ognia” i por. „Ryśka”.

W czasie amnestii 1947 roku ujawnił się nie jako żołnierz AK, lecz jako członek podziemia powojennego. 18 marca 1947 roku Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego we Wrocławiu zaświadczył, że „uczynił zadość warunkom” ustawy amnestyjnej. Trzy dni później, 21 marca, Bońkowski zdał w Katowicach pistolet Parabellum z dwoma magazynkami i 19 nabojami.

Zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego we Wrocławiu z 18 marca 1947 r. ze zdjęciem Antoniego Bońkowskiego, potwierdzające skorzystanie z amnestii z 22 lutego 1947 r.
Zaświadczenie WUBP we Wrocławiu z 18 marca 1947 r. (l.p. oświadczenia 337) o skorzystaniu przez Antoniego Bońkowskiego z amnestii.

Transkrypcja dokumentu – 18 marca 1947

Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego we Wrocławiu
L.p. Oświadczenia 337
data 18 marca 1947 r.

ZAŚWIADCZENIE Nr …

Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego we Wrocławiu niniejszym zaświadcza, że ob. Bońkowski Antoni ur. dn. 16.IV.1926 r., zam. Wrocław [adres], dnia 18 marca 1947 r. uczynił zadość warunkom przewidzianym w art. 2 Ustawy z dnia 22 lutego 1947 r. o amnestii i korzysta z niej.

SZEF URZĘDU
[podpis nieczytelny]

Pokwitowanie zdania broni przez Antoniego Bońkowskiego przed Wojewódzką Komisją dla Ujawniających się w Katowicach 21 marca 1947 r. – pistolet Parabellum, dwa magazynki i 19 naboi 9 mm
Katowice, 21 marca 1947 r. Pokwitowanie zdania broni przed Wojewódzką Komisją dla Ujawniających się. Pieczęć WUBP w Katowicach.

Transkrypcja dokumentu – 21 marca 1947

Wojewódzka Komisja dla Ujawniających się w Katowicach    Katowice, dnia 21 marca 1947 r.

POKWITOWANIE ZDANIA BRONI

Ob. Bońkowski Antoni, ur. 16-IV-1926 r., zam. Wrocław [adres], zdał w dniu 21-III-1947 r. przed Komisją dla ujawniających się w Katowicach następującą broń:

1./ Parabelum S/42/177/1939  2./ 2 magazynki
3./ 19 naboi 9 mm.  4./ —

Przewodniczący Komisji
[podpis nieczytelny, pieczęć: Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego Katowice]

Blankiety „Borowego” i śmierć „Niedźwiadka”

Skąd ogniowiec mógł wiedzieć, jak wyglądają akowskie dokumenty awansowe i odznaczeniowe? Odpowiedź prowadzi do stycznia 1945 roku. Z uwagi na groźbę aresztowań przez Sowietów i nową władzę mjr Adam Stabrawa „Borowy” na rozkaz przełożonych rozwiązał 19 stycznia 1945 roku 1 Pułk Strzelców Podhalańskich AK. Nie wszystkim żołnierzom udało się osobiście wręczyć odprawę w wysokości 20 dolarów ani potwierdzenia awansów i odznaczeń. Dlatego „Borowy” przekazał dowódcom batalionów zaświadczenia podpisane in blanco. Jego meldunki z tego okresu publikujemy w artykule „Ciemna plama konspiracji”. Co mjr „Borowy” meldował o „Ogniu”.

Ponieważ Julian Zapała „Lampart”, dowódca IV batalionu 1 PSP AK, ukrywał się i był chory, upoważnił swojego brata Franciszka do przekazania zaświadczeń wskazanym akowcom. Franciszek Zapała „Niedźwiadek” nosił niewypełnione druki przy sobie, by wręczyć je uprawnionym. Nie czując zagrożenia ze strony „Ognia”, zabrał je ze sobą, gdy stawił się na jego wezwanie. W sierpniu 1945 roku został zamordowany i ograbiony.

Potwierdza to w książce „AK na Podhalu” rtm. Włodzimierz Budarkiewicz „Podkowa”, zastępca inspektora Inspektoratu „Niwa” i dowódcy 1 PSP AK:

Wezwany Franciszek Zapała „Niedźwiadek” poszedł do „OGNIA”, zabierając przy tym ze sobą druczki zaświadczeń bez wpisanych pseudonimów dla odznaczonych Krzyżem Zasługi z Mieczami. Franciszek już do domu nie wrócił, został przypuszczalnie przez bandę „OGNIA” zamordowany.3 W 1978 r. jeden z członków bandy rodem z Waksmundu zgłosił się w Zarządzie ZBoWiD w Nowym Targu i prosił o zweryfikowanie odznaczenia jego Brązowym Krzyżem Zasługi. Przedłożył przy tym zaświadczenie z wpisanym nazwiskiem podpisane przez „BOROWEGO” w styczniu 1945 r. Był to jeden z druków zabranych Franciszkowi Zapale przez „OGNIA”.

Włodzimierz Budarkiewicz, „AK na Podhalu”, s. 225

Tak wyglądały prawdziwe druki 1 PSP AK – drukowane formularze z miejscem na pseudonim, numer i datę rozkazu oraz odręcznym podpisem dowódcy pułku. Oba poniższe wystawiono dla rtm. Budarkiewicza „Podkowy”.

Druk awansowy 1 PSP AK z 15 stycznia 1945 r. dla „Podkowy” – awans do stopnia majora rozkazem Komendanta Głównego, ze starszeństwem z 1 stycznia 1945 r., podpisany przez dowódcę pułku „Borowego”
Druk awansowy, 15 stycznia 1945 r.: „Komendant Główny rozkazem 34/B.G. ze stycznia 45 awansował Pana do stopnia majora ze starszeństwem z dnia 1.I.45”. Podpis: Dowódca Pułku „Borowy”.
Druk 1 Pułku Strzelców Podhalańskich z 25 stycznia 1945 r. o nadaniu „Podkowie” Srebrnego Krzyża Zasługi z Mieczami rozkazem dowódcy Grupy Operacyjnej „Śląsk Cieszyński”, podpisany przez „Borowego”
Druk nadania odznaczenia, 25 stycznia 1945 r.: dowódca Grupy Operacyjnej „Śląsk Cieszyński” rozkazem dziennym z 20 stycznia 1945 r. nadał „Podkowie” Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami. Podpis: Dowódca Pułku „Borowy”.

Virtuti Militari z pieczęcią „Błyskawicy”

Prawdopodobnie Antoni Bońkowski, służąc w sztabie „Ognia”, zetknął się z blankietami awansowymi i drukami odznaczeń, które „Borowy” podpisał in blanco, a które zabrano Franciszkowi Zapale. W „kancelarii oddziału” miał też dostęp do podpisanych in blanco i opieczętowanych przez „Ognia” czystych kartek, rozsyłanych po pododdziałach i wykorzystywanych w zależności od potrzeb jako wyroki śmierci albo potwierdzenia konfiskaty. Tak „Ogień” zachowywał pozory regularnego oddziału wojskowego – o czystych blankietach wyroków piszemy w artykule „Ogień” a Żydzi – morderstwa na Podhalu i fałszywe wyroki AK.

Wzorując się na akowskich drukach, „Średni” sporządził następujący dokument:

Maszynopisowa „legitymacja tymczasowa” na papierze w linie z nagłówkiem „I Pułk Strzelców Podhalańskich”, nadająca „Średniemu” Krzyż Virtuti Militari V klasy i stopień plutonowego podchorążego, z pieczęcią „Oddział Partyzancki Błyskawica” i podpisem „Ogień”
„Legitymacja tymczasowa” nadająca „Średniemu” Krzyż Virtuti Militari V kl. Maszynopis na papierze w linie, bez daty i numeru rozkazu. Pieczęć „Oddział Partyzancki »Błyskawica«”, odręczny podpis „Ogień”.

Transkrypcja dokumentu – „legitymacja tymczasowa” (pisownia oryginału)

I PUŁK STRZELCOW PODHALANSKIVH

Legitymacja tymczasowa.

SREDNI.

Rezkazem Kem. Głewn. Armii Krajowej, w uznaniu zasług, a wezezegulnesci za akeje „B I XII” został Panu nadany

KRZYŻ VIRTUTI MILITARI V kl.

Rewneezeenie mianujemy Pana na stepien Plutenewege Pedhorażege.

Dewedea Pułku
Berewy

[pieczęć okrągła:] Oddział Partyzancki „Błyskawica” [orzeł]  [pieczęć: orzeł, A.K.]
[podpis odręczny:] Ogień

Z punktu widzenia zasad nadawania awansów i odznaczeń – zwłaszcza orderu, którego nadanie jest ściśle rejestrowane4 – dokument jest niedopuszczalny:

  • Forma. Akowskie druki miały ściśle określony wzór i odpowiedni papier. Tu treść wystukano na maszynie na kartce w linie, bez daty, bez numeru rozkazu i bez miejsca wystawienia.
  • Podpis. Pod tekstem figuruje „Dowódca Pułku Borowy”, ale podpisu „Borowego” nie ma. Podpisał się „Ogień”.
  • Pieczęć. W naszej ocenie pieczęć „Oddział Partyzancki »Błyskawica«” zdradza dokument najbardziej: nazwa „Błyskawica” pochodzi z okresu powojennego, a 1 PSP AK, w imieniu którego wystawiono legitymację, rozwiązano 19 stycznia 1945 roku.
  • Order. Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari to najwyższe polskie odznaczenie wojskowe. Nie nadawano go „legitymacją tymczasową” za niewyjaśnioną „akcję B I XII”.
  • Język. Niemal każde słowo zawiera błąd – od „Rezkazem Kem. Głewn.” po „Plutenewege Pedhorażege”.

„Średni” nie orientował się w tych sprawach: sam wystukał na maszynie treść i sam „doznał zaszczytu” awansu oraz Krzyża Virtuti Militari. Prawdopodobnie było to działanie samowolne, o którym „Ogień” nie wiedział – konsekwencja nadmiernego pieczętowania i podpisywania in blanco czystych kartek przez pijanego dowódcę.

Matura zdana w oddziale „Ognia”

Na tym się nie skończyło. Słuchając opowieści akowców, którzy trafili do oddziału „Ognia”, „Średni” dowiedział się, że w Inspektoracie „Niwa” prowadzono w konspiracji kursy podchorążych, a w Ochotnicy, w ramach tajnego nauczania, członkini AK i nauczycielka Józefa Trzaska „Trias” doprowadziła do matury kilka osób – w tym pisarza „Lamparta”, Zbigniewa Faixa-Dąbrowskiego „Bohuna”.

Oto odpis zaświadczenia tymczasowego nr 3 o złożeniu egzaminu dojrzałości z wynikiem „dodatnim”. Jego zgodność z okazanym oryginałem poświadczono 13 stycznia 1951 roku w kancelarii notariusza Antoniego Olbromskiego we Wrocławiu; podpisał zastępca notariusza, mgr Władysław Bilek (numer repertorium 109/51).

Notarialnie poświadczony odpis „zaświadczenia tymczasowego nr 3” komisji egzaminacyjnej Oddziału Partyzanckiego AK „Błyskawica” o zdaniu przez „Średniego” egzaminu dojrzałości w styczniu 1946 r., Wrocław 13 stycznia 1951 r.
Odpis „zaświadczenia tymczasowego nr 3”, poświadczony notarialnie we Wrocławiu 13 stycznia 1951 r. (rep. 109/51). Pieczęć notariusza Antoniego Olbromskiego, podpis zastępcy notariusza mgr. Władysława Bilka.

Transkrypcja dokumentu – odpis z 13 stycznia 1951

ODPIS

Zaświadczenie tymczasowe Nr 3. Komisja Egzaminacyjna powołana przez Dowództwo Oddz. Part. A.K. „Błyskawica” w osobach: prof. prof. „Krzysztofa” Kapelana oddz. „Wiernego” Mgr fil. „Karola” „Czecha” mgr fil. „Cienia” oraz „Belfra” zaświadcza, że podchor. plutonowy „Średni” ukończył kurs przygotowawczy do egzaminu dojrzałości w zakresie wydz. matem. fizycznego i w dniach od 1–3 stycznia 1946 poddał się egzaminowi dojrzałości, który złożył z wynikiem „dodatnim”. Niniejsze zaświadczenie wydaje się, jako tymczasowy dowód do czasu otrzymania urzędowego świadectwa dojrzałości. – M.p. dnia 5.I.1946.

Członkowie Komisji Egzaminacyjnej: /-/ Krzysztof ks. Kpl. „Wierny” mgr fil. /-/ „Karol” /-/ „Czech” mgr fil. /-/ „Belfer” naucz. gimn.

Za zgodność odpisu z protok. egzam. M.p. dnia 7.X.1946. Ogień wr. /-/ Ogień mjr Dca Okr. Podhal. A.K. Pieczęć Organizacji Orzeł A.K. Pieczęć okrągła „Oddział Partyzancki »Błyskawica«”.

Numer Repertorium 109/51. Poświadczam dosłowną zgodność tego odpisu z okazanym mi oryginałem. Wymierzono i pobrano: opłatę skarbową według cz. I. Tabeli opł. skarb. poz. 2c zł 6,– i kwotę tę zapisano pod poz. 109/51 wykazu wpływów na dochód Ministerstwa Skarbu, należytość notarialną z §§ 21 i 26 rozp. o wynagr. notar. w kwocie 6,– zł.

Wrocław, dnia trzynastego stycznia (13.I.) roku tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego pierwszego (1951 r.).
[pieczęć:] Antoni Olbromski, notariusz we Wrocławiu
[podpis] (Mgr Władysław Bilek), zastępca notariusza

W naszej ocenie to kolejne prostackie fałszerstwo. Oficerów i ludzi wykształconych wśród ogniowców prawie nie było – ci, którzy trafiali do oddziału, byli postrzegani przez „Ognia” jako zagrożenie i bywali przez niego likwidowani,5 a większość jego podkomendnych skończyła kilka klas szkoły podstawowej.6 Wystarczy przeczytać dokument uważnie:

  • Egzaminatorzy. Komisja składa się z „profesorów” („prof. prof.”), kapelana i dwóch magistrów filologii – w oddziale, w którym ludzi wykształconych prawie nie było.
  • Zakres. Filolodzy egzaminują „Średniego” w zakresie wydziału matematyczno-fizycznego – to jakaś farsa.
  • Skład komisji. W komisji wymieniono pięć pseudonimów, ale pod protokołem podpisują się cztery – „Cienia” brak. Kapelan oddziału nosi pseudonim „Wierny”, a według ustaleń żołnierzy AK tym samym pseudonimem posługiwał się sam „Średni”.
  • Weryfikacja. Sprawdzaliśmy pseudonimy egzaminatorów – w dostępnych wykazach nie występują. Nie ma też żadnego potwierdzenia stopni naukowych „profesora” „Krzysztofa” i pozostałych.
  • Stopień „Ognia”. Zgodność odpisu poświadcza „Ogień mjr Dca Okr. Podhal. A.K.” – stopnia majora Kuraś nigdy nie otrzymał, a o jego samozwańczych awansach piszemy w artykule Porucznik Armii Ludowej.

Najbardziej przeraża jednak to, że dokument zadziałał. „Średni” ujawnił się w marcu 1947 roku, a już – jak czytamy w biogramie – „w 1947 r. ukończył Gimnazjum i Liceum w Chorzowie, po czym rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Wrocławskiego. Dyplom lekarza uzyskał 25 VI 1952”. Biogram podaje też, że do 1939 roku ukończył zaledwie sześć klas szkoły powszechnej.

Kennkarta z Sambora i zaświadczenie z Raby Niżnej

Wśród dokumentów udostępnionych przez rodzinę są także dwa, które trudno pogodzić z biogramem. Pierwszy to niemiecka karta rozpoznawcza (Kennkarte) wystawiona 1 października 1943 roku w Samborze, w dystrykcie Galicja. Wpisano w niej zawód „Schüler” – uczeń. Według biogramu w tym czasie „Średni” od ponad roku walczył na Podhalu w szeregach AK.

Niemiecka karta rozpoznawcza Kennkarte Antoniego Bońkowskiego wystawiona w Samborze 1 października 1943 r., ze zdjęciem, odciskami palców i pieczęciami Generalgouvernement
Kennkarte nr 8714 wystawiona przez starostę w Samborze 1 października 1943 r.: Bońkowski Anton Richard, ur. 16 IV 1926 w Królewskiej Hucie, zawód: uczeń.

Drugi dokument pochodzi z lutego 1945 roku – z Polski ledwie wyzwolonej, ale już rządzonej przez komunistów. Zarząd Gminy w Mszanie Dolnej poświadcza w nim zeznania trzech świadków, że Antoni Bońkowski, zamieszkały w Rabie Niżnej od 6 grudnia 1943 roku, jest im znany „jako Polak, który nigdy nie działał na szkodę Państwa Polskiego”. W jakim celu było mu potrzebne takie zaświadczenie, z dokumentów nie wynika.7

Zaświadczenie z Raby Niżnej z lutego 1945 r., że Antoni Bońkowski jest znany jako Polak, który nigdy nie działał na szkodę Państwa Polskiego, z podpisami trzech świadków i pieczęcią Zarządu Gminnego w Mszanie Dolnej
Raba Niżna, luty 1945 r. Zaświadczenie podpisane przez trzech świadków, poświadczone 7 lutego przez Zarząd Gminny w Mszanie Dolnej II, pow. limanowski.

Transkrypcja dokumentu – luty 1945

Raba Niżna dn. [..].II.1945

Zaświadczenie

Niniejszem zaświadczam, że Bonkowski Antoni ur. 16.4.1926 w Król. Hucie, zamieszkały od dnia 6.XII.1943 w Rabie Niżnej, znany mi jest jako Polak, który nigdy nie działał na szkodę Państwa Polskiego.

Świadkowie
1) Stanisław Kościelniak
2) [nazwisko nieczytelne] Jan
3) [Hożek?] Andrzej

Zarząd Gminny zaświadcza zgodność powyższego, oraz własnoręczność podpisów obok podanych 3 świadków.
dnia 7.II.194[5]
[pieczęć:] Zarząd Gminny w Mszanie Dolnej II, pow. limanowski

Krzyże, których nikt nie sprawdził

Z „legitymacją” na Krzyż Virtuti Militari V klasy „Średni” – jak oceniają żołnierze AK – posługiwał się skutecznie i bez cienia wątpliwości, a order ułatwił mu uzyskanie kolejnych: Krzyża Walecznych, Krzyża Partyzanckiego i Złotego Krzyża Zasługi. Nikt przedstawianych dokumentów nie weryfikował.

Srebrna bransoleta z biało-czerwonymi ogniwami i wygrawerowanym napisem „ŚREDNI”, w tle odznaczenia, w tym krzyż z czerwoną emalią
Bransoleta z wygrawerowanym pseudonimem „Średni” i odznaczenia z pamiątek rodzinnych.

Przedstawiciel rodziny, który korespondował z żołnierzami AK, był początkowo przekonany o prawdziwości tych dokumentów. Po otrzymaniu wyjaśnień przestał się kontaktować.

Co z tego wynika

Sprawa Antoniego Bońkowskiego nigdy nie była przedmiotem postępowania sądowego, a zawiadomienie skierowane przez żołnierzy AK do IPN pozostało bez odpowiedzi. Przedstawiamy dokumenty i wnioski, do których doszli żołnierze 1 PSP AK. W naszej ocenie ta teczka pokazuje mechanizm szerszy niż losy jednego człowieka: podpisane in blanco kartki z kancelarii „Ognia” i zrabowane akowskie druki pozwalały ogniowcom wpisywać się po latach do historii Armii Krajowej – z orderami, stopniami i dyplomami, których nikt nie sprawdzał.

To ten sam mechanizm, który sprawia, że czyny dezerterów obciążają dziś dobre imię AK – piszemy o tym w tekście IPN szkodzi wizerunkowi Armii Krajowej. Podobnie niezweryfikowane relacje ogniowców trafiają do opracowań i na sale sądowe, czego przykład opisujemy w artykule Zbigniew Paliwoda „Jur” – świadek, którego nikt nie sprawdził. Szersze tło sporu o ocenę Józefa Kurasia znajdziesz w artykule Józef Kuraś – bohater czy bandyta?

Przypisy

  1. [Przyp. M.Z.] Sformułowanie „posługiwać się fałszerstwami” oznacza intencjonalne, świadome używanie podrobionych, przerobionych lub nieprawdziwych dokumentów, przedmiotów, pieniędzy bądź informacji w celu osiągnięcia jakiejś korzyści lub wprowadzenia kogoś w błąd. ↩
  2. [Przyp. red.] W zestawieniu, na które powołują się żołnierze AK, nazwisko zapisano jako „Borkowski”, a imię ojca jako Stanisław. Biogram rodzinny podaje „syn Władysława”. Data urodzenia, imię i nazwisko panieńskie matki oraz miejsce urodzenia są w obu źródłach zgodne. ↩
  3. [Przyp. M.Z.] Po śmierci „Ognia” w jego torbie polowej znaleziono legitymację Stronnictwa Ludowego nr 622 na nazwisko Franciszek Zapała. ↩
  4. [Przyp. M.Z.] Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (V klasy) to najwyższe polskie odznaczenie wojskowe nadawane za wybitne męstwo i czyny bojowe. Nadanie Krzyża jest ściśle rejestrowane i poświadczane. ↩
  5. [Przyp. M.Z.] Takim żołnierzem AK był ogniowiec ppor. Marian Kubiak „Roman”, zastrzelony w Tylmanowej z rozkazu „Ognia”. ↩
  6. [Przyp. M.Z.] Większość ogniowców skończyła kilka klas szkoły podstawowej. „Ogień” z dwiema klasami gimnazjum uchodził za wykształconego. Braki w wykształceniu widać w tworzonych przez niego listach, odezwach, groźbach i wykazach, pełnych błędów ortograficznych i stylistycznych. Po ujawnieniu kilku akowców i ogniowców uzyskało wyższe wykształcenie i zrobiło kariery naukowe, jak np. Marian Mordarski „Śmiga”. ↩
  7. [Przyp. red.] Zaświadczenia o „polskości” i lojalności wobec państwa wystawiano w 1945 roku często, m.in. w związku z weryfikacją narodowościową osób pochodzących z Górnego Śląska, skąd pochodził Bońkowski. Dokumenty, którymi dysponujemy, nie pozwalają ustalić, do czego posłużyło to konkretne zaświadczenie. ↩